Kalem, kâğıda ya da başka bir yüzeye yazı yazmak, çizim yapmak veya işaret koymak için kullanılan, ucundan mürekkep, grafit ya da boya bırakan el aracıdır. Kalem çeşitleri, ucun yapısına ve bıraktığı maddeye göre ayrılır: kurşun ve versatil kalemler grafit, tükenmez, jel ve roller kalemler bilyeli uçtan mürekkep, keçeli kalemler ve markerlar ise lif uçtan mürekkep bırakır. Doğru kalem; yazılacak yüzeye ve yazının ne kadar kalıcı olması gerektiğine göre seçilir.
Sözcük Türkçeye Arapça “kalem” üzerinden geçmiştir; kökü, eskiden yazı aracı olarak kullanılan kamışı anlatan Yunanca “kalamos” sözcüğüne dayanır. Günlük dilde kalem; resmi dairelerde yazı işlerinin yürütüldüğü büro anlamında (“kalem odası”) ve bir listedeki tek madde anlamında (“sipariş kalemi”) da kullanılır.
Kalem çeşitleri
Kurşun kalem
Ağaç gövdenin içinde grafit ve kil karışımından bir uç bulunur; adı kurşundan gelse de içinde kurşun yoktur. Sertlik harflerle gösterilir: H sert ve açık, HB orta, B yumuşak ve koyu çizer. B'nin önündeki sayı büyüdükçe çizgi koyulaşır; örneğin Bigpoint dereceli kalemler 4H'den 12B'ye kadar dereceler içerir. Silgiyle silindiği için taslak, matematik, sınav ve çizimde kullanılır.
Versatil (uçlu) kalem
Mekanik bir gövdenin içinde değiştirilebilir grafit uç kullanır. Açmaya gerek kalmaz ve çizgi kalınlığı sabit kalır. Yaygın uç çapları 0,3, 0,5, 0,7 ve 0,9 mm'dir. Kurşun ve versatil kalemlerin tamamını kurşun ve kurşun uçlu kalem koleksiyonunda bulabilirsiniz.
Tükenmez kalem
Ucunda dönen küçük bir bilye bulunur ve yoğun, yağ bazlı mürekkebi kâğıda aktarır. Mürekkebi çabuk kurur ve bastırarak yazıldığı için kopyalı formlarda da işe yarar. Uç ölçüsü genellikle adında yazar; mağazadaki modellerde 0,7 ve 1,0 mm uçlar bulunur. Günlük yazı, form doldurma ve imza için en yaygın kalemdir. Seçenekler düz tükenmez kalem koleksiyonundadır.
Jel kalem
Jel kıvamında mürekkep kullanır; tükenmeze göre daha akıcı yazar ve renkleri daha canlıdır. Mürekkep kâğıtta biraz daha geç kurur, bu yüzden solak kullanıcılar yazının dağılmamasına dikkat etmelidir. Örneğin Rotring 0,7 mm mavi jel kalem düzenli not tutmak için seçilebilir.
Roller kalem
Bilyeli uçtan sıvı mürekkep akıtır ve dolma kaleme yakın, hafif bir yazı hissi verir. Bastırmadan yazdığı için uzun yazılarda eli az yorar; ince kâğıtta mürekkep arkaya geçebilir. Rotring 0,7 mm roller kalem bu grubun bir örneğidir.
Keçeli kalem ve fineliner
Lif uçtan mürekkep bırakır. Renkli setler boyama ve okul çalışmalarında, 0,4 mm gibi ince uçlu fineliner modelleri ise not, ajanda ve çizimde kullanılır. Fırça uçlu ve kalın gövdeli keçeliler de bu grubun içindedir.
Fosforlu kalem
Şeffaf ve parlak mürekkebiyle basılı ya da yazılı metnin üzerinden geçerek önemli satırları vurgular. Kesik ucunun geniş yüzü satırı, kenarı ise tek bir kelimeyi işaretler. Seçenekler fosforlu kalem koleksiyonundadır.
Marker, asetat ve tahta kalemi
Kalıcı markerlar ve asetat kalemleri plastik, cam, metal ve karton gibi yüzeyleri işaretler; kuruduktan sonra suyla silinmez. Tahta kalemleri ise beyaz tahtada kuru silgiyle silinecek şekilde üretilir. Bu iki grubu birbirine karıştırmamak gerekir. Hepsi marker ve işaret kalemi koleksiyonunda yer alır.
Teknik çizim kalemi
Baştan sona aynı kalınlıkta çizgi çeken, milimetreyle belirtilen uç ölçüsüne sahip çizim kalemidir. Mimarlık, mühendislik ve illüstrasyon çizimlerinde kullanılır.
Kopya kalemi
Renkli uçlu, ağaç gövdeli bir kalemdir ve okuma, düzeltme ve işaretleme işlerinde kullanılır. Örneğin Bigpoint çift taraflı kopya kalemi bir ucunda kırmızı, diğer ucunda mavi renk taşır; notlar maviyle yazılıp düzeltmeler kırmızıyla işaretlenebilir.
Kalem çeşitleri karşılaştırma tablosu
| Kalem | Uç ve iz | Silinir mi? | Uygun iş |
|---|---|---|---|
| Kurşun ve versatil | Grafit | Silgiyle silinir | Taslak, matematik, sınav, çizim |
| Tükenmez | Bilyeli uç, yağ bazlı mürekkep | Genellikle hayır | Form, imza, günlük not |
| Jel | Bilyeli uç, jel mürekkep | Genellikle hayır | Düzenli not, renkli yazı |
| Roller | Bilyeli uç, sıvı mürekkep | Genellikle hayır | Akıcı el yazısı, imza |
| Keçeli ve fineliner | Lif uç | Hayır | Boyama, renkli not, çizim |
| Fosforlu | Geniş ya da kesik lif uç | Hayır | Metin vurgulama |
| Kalıcı marker ve asetat | Lif uç, kalıcı mürekkep | Suyla silinmez | Plastik, cam, metal, koli |
| Tahta kalemi | Lif uç, kuru silinir mürekkep | Kuru silgiyle silinir | Beyaz tahta |
Kalem seçerken nelere bakılır?
- Yüzey: Kâğıt için tükenmez, jel, roller ya da keçeli; plastik, cam ve metal için kalıcı marker; beyaz tahta için tahta kalemi.
- Kalıcılık: Resmi belge ve imza için silinmeyen mürekkep, taslak ve değişebilecek notlar için kurşun kalem.
- Çizgi kalınlığı: Küçük yazı için ince uç, okunaklı ve iri yazı için daha kalın uç.
- Kuruma: Hızlı yazanlar ve solak kullanıcılar için çabuk kuruyan mürekkep yazının dağılmasını önler.
- Kullanım miktarı: Ekipçe kullanılacak kalemlerde paketli seçenekler, kişisel kullanım için tekli kalemler uygundur.
Bütün grupları tek yerde görmek için kalem ve yazı gereci koleksiyonuna bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Resmi formu kurşun kalemle doldurmak: Silinebilen yazı resmi belgede kabul görmeyebilir.
- Beyaz tahtaya kalıcı marker kullanmak: Kalıcı mürekkep kuru silgiyle çıkmaz.
- Jel ya da roller yazının üzerinden hemen fosforluyla geçmek: Kurumamış mürekkep dağılır.
- Uç ölçüsüne bakmadan yedek almak: Versatil uçlar ve tükenmez içleri yalnız uyumlu oldukları kalemde çalışır.
Sık sorulan sorular
Kalem nedir, kısaca?
Kalem, yazı yazmak, çizmek ya da işaret koymak için ucundan mürekkep, grafit veya boya bırakan el aracıdır.
Kurşun kalemin içinde kurşun var mı?
Hayır. Kurşun kalemin ucu grafit ve kil karışımıdır; ad, geçmişte yazı için kurşun kullanılmasından kalmıştır.
Tükenmez, jel ve roller kalem arasındaki fark nedir?
Üçü de bilyeli uç kullanır; fark mürekkeptedir. Tükenmez yoğun ve yağ bazlı mürekkeple çabuk kurur, jel kalem daha canlı ve akıcı yazar, roller kalem ise sıvı mürekkeple en hafif yazıyı verir.
İmza için hangi kalem kullanılır?
Silinmeyen mürekkepli bir tükenmez ya da roller kalem uygundur. Bazı kurumlar imzanın aslı olduğunun kolayca anlaşılması için mavi mürekkep tercih edebilir.
